Kayıtlara geçen ilk yazar kim?

 

4300 yıl önce, Antik Sümer’de Ur şehrindeki en güçlü insan uçsuz bucaksız bir çöle sürgün edildi. Adı Enheduanna’ydı; Ay Tanrısı’nın Başrahibesi ve tarihin bilinen ilk yazarı. Sappho’dan 1700 yıl, Homer’den 1500 sene önce yaşadı. Sürgün edildiği tarihe kadar kırk iki ilahi ve üç destansı şiir yazdı. Fakat Sümer’de bıraktığı etki bununla sınırlı değildi.

Enheduanna, Dicle ve Fırat’ın bulunduğu bölgede, Mezopotamya’da dünyaya geldi. Babası tarihte ilk imparatorluğun kurucusu olan Büyük Sargon’du. Mezopotamya’daki bağımsız şehir devletlerini tek bayrak altında topladı. Akad dilini konuşan bir Sami’ydi. Güneydeki Sümer şehirleri tarafından yabancı bir istilacı olarak kabul ediliyordu. Bağımsızlıklarını kazanmak için ayaklanarak yeni hanedanlığı tehdit ettiler. Kültürler arasında bir köprü kurmak için Sargon’un tek kız Enheduanna’yı başrahibe olarak atadılar.

Hanedanlıktaki kadınlar önemli rollere sahipti. Enheduanna, Sümer ve Akad dilleriyle matematiği biliyordu. Yazı, ilk olarak Sümer dünyasında muhasebe yöntemi olarak kullanıldı. Defter tutmada kullanılan piktogram sistemi Enheduanna doğmadan üç yüz sene önce yazıya dönüşmüştü. Çivi yazısı adı verilen ilk yazı şekli kamış kalemin yumuşak kile batırılmasıyla ortaya çıkıyordu. Bu yazı tekniğini ilk kez edebi bir amaçla kullanan Enheduanna’ydı. Başrahibe Enheduanna şehir için tahıl topluyor, yüzlerce tapınak çalışanını yönetiyor ve kutsal rüyaları yorumluyordu. Her ay, Yeni Ay festivaline başkanlık ediyor, Ekinoksları kutlayan ayinleri yönetiyordu. Sümer kültürüyle yeni Akad medeniyetini birleştirmeyi amaç edinmişti. İki kültürün mitolojisini birleştirerek kırk iki ilahi yazdı. Her Mezopotamya şehri bir tanrı tarafından yönetiliyordu. İlahiler her şehrin yönetici tanrısına adanmıştı.

Enheduanna yazıya döktüğü ilahilerinde şehri ve tapınakları övdü. Bir zamanlar hissiz olan tanrıları insanlaştırdı. Tanrılar da acı çekiyor, savaşıyor ve âşık oluyordu. Enheduanna’nın edebiyata en büyük katkısıysa evrene kıvılcım saçan, kutsal ve kaotik bir enerjiyle donanmış savaş ve tutku tanrıçası Inanna’ya yazdığı şiirdi. Inanna’yı en güçlü tanrı ilan ederek panteon’un tepesine yerleştirdi. Bu şiirde ilk kez “ben” zamirini kullandı. Enheduanna babası kral Sargon’un ölümünden sonra komutanlardan biri iktidar boşluğundan faydalanarak yönetime el koydu. En güçlü hedef Enheduanna, Ur’dan sürüldü.

Yeğeni Naram-Sin ayaklanmayı durdurup Enheduanna’yı yeniden başrahibe yaptı. Kırk yıl boyunca başrahibelik yaptı. Ölümünden sonra tanrısallaştı, şiirleri beş yüz seneden fazla kopyalandı. Nesillerden nesillere aktarıldı. Şiirleri Eski Ahit’e ve Homer destanlarına ilham oldu.


Kitap365.com, web sitemizde en iyi deneyimi yaşamanızı sağlamak için çerezleri kullanır. Daha fazla bilgi için tıklayın