Moby Dick’i doğru anlamak

 

İki gölü ayıran bir dağ, gelin satenleriyle baştan sona kadar kaplanmış bir oda ve muazzam bir enfiye kutusunun kapağı… Görünüşte birbiriyle alakasız duran bu şekiller bizi Herman Melville’in Moby Dick eserindeki ispermeçet balinasının zihninde yolculuğa çıkarıyor. Kitap, üstün körü bakılınca Kaptan Ahab’ın bacağını koparan beyaz balina Moby Dick’ten intikam alma hikâyesi. Ancak kitapta korsanlar, tayfunlar, kovalamacalar ve devasa bir kalamar olsa da geleneksel bir denizcilik macerası beklenmemeli. Moby Dick görünenden daha fazlası. Sascha Morrell, okurları bu kült eseri derinlemesine keşfe davet ediyor.

Sadece balina avcılığı yapan bir gemide eğlence ve trajedi, mizah ve mücadele, insan ve doğa tarihi gibi konuların oluşturduğu çok katmanlı bir kurgunun temelleri atılıyor. Öyküye rehberlik eden anlatıcıysa Ishmael. Denize girerek ruhundaki “nemli ve çisemli Kasım”dan kaçmaya çalışırken kendi hikâyesini anlatmaya başlar. Pasifik Ada’lı Queequeg’le arkadaş olduktan ve Ahab’ın Pequod’daki mürettebatına katıldıktan sonraysa klasik bir anlatıcı olmaktan çıkıp her şeyi bilen anlatıcı rolüne bürünür.

Ahab intikamla bilenirken yakın arkadaşı Starbuck onu sağduyulu olmaya çağırır. Ishamel’se bütün evreni kapsayacak bir anlam arayışına sürüklenir. Hayattaki en büyük soruların ve sorunların çok küçük ayrıntılarda gizlendiğini fark eder.

Yazar Melville, Moby Dick’te tercih ettiği anlatıcı gibi, gençliğinde dünya çapında bir dizi zorlu seyahate çıkmıştır. Arayan, sorgulayan, meraklı bir ruhtur.

1851’de Amerika Birleşik Devletleri’nde balina avcılığı endüstrisi zirveye ulaştığı tarihlerde yayımlanan Moby Dick büyük ilgi uyandırdı. Pequod’un denize açıldığı Nantucket, dünyadaki balina popülasyonunu yok eden bu kârlı ve kanlı endüstrinin merkez üssü oldu.

Eser, anlatım teknikleri açısından da son derece ezber bozucudur. O zamanlar pek alışılmadık olsa da Melville bir noktada balina perspektifini ele alarak geminin dev gölgesinin, aşağıda yüzen canlılar için ne kadar dehşet verici olduğunu vurgulayarak gözler önüne sürer. Yazar, balinaları avlama üzerine kurulu bu endüstrinin ne denli çirkin yollara başvurduğunu gösterirken ilk elden edindiği balina avı tecrübelerinden faydalanır. Bir bölümde, mürettebattaki çalışanlardan birisi, balinan penisinin derisini âdeta koruyucu giysi olarak kullanır.”Cistern ve Buckets” gibi hüzünlü ve karamsar bölümler Ishmael’in bir ispermeçet (İngilizcede adı “sperm whale” olarak geçtiğinden metindeki göndermeye sebep vermiştir) balinasının başını kurtarmasını ebelikle karşılaştırdığı için çarpıcı ve felsefidir.

Çeşitli dinsel ve kültürel öğretilerden, zooloji, gastronomi, hukuk, ekonomi ve mitoloji gibi çoklu kaynaklardan yararlanan eser zengin ve çok katmanlıdır. İçeriği kadar yazım tekniğiyle de deneysel olarak adlandırabilir.

Kitabın ilerleyen bölümlerinde Ishmael denizin sağa sola savrulmasını, fıçıların heyelan gibi gümbürdemesini ve balina yağının arıtılma sürecini epik bir dille anlatarak eserdeki edebi teknik havuzuna bir yenisini ekler.

Dini ve politik kinayeler, varoluşsal sorgulamalar, sosyal hiciv, ekonomik analiz, Amerikan emperyalizmi, endüstriyel ilişkiler ve ırksal çatışma… Çok kaplamlı bu eserde herkes kendinden bir şey bulabilir.


Kitap365.com, web sitemizde en iyi deneyimi yaşamanızı sağlamak için çerezleri kullanır. Daha fazla bilgi için tıklayın