Bir şeyi "Kafkaesk" yapan nedir?

 

Kafkaesk tabiri özellikle bürokrasiyle ilgili boşu boşuna karmaşık ve sinir bozucu olayları tanımlamak için dile girmiştir. Fakat karmaşık bürokratik işlemleri yerine getirmek için uzun kuyruklarda beklemek Kafka'nın bakışındaki zenginliği gerçekten yansıtıyor mu? Kelimenin standart kullanımının ötesinde, bir şeyi "Kafkaesk" yapan nedir? Noah Tavlin anlatıyor.

“Biri Josef K. hakkında yalanlar söylemiş olmalı. Yanlış bir şey yapmadığını biliyordu ama bir sabah tutuklandı.” Böyle başlar Dava. Franz Kafka’nın en önemli romanlarından biri. Başkahraman K. durduk yere tutuklanır. Ne tutuklanmasının sebebi ne de yargı süreci şeffaftır. K. olan bitene anlam veremez, kimse de açıklama yapmaz. Bu tür senaryolar Kafka’nın eserlerinde oldukça sık görülür. Hatta edebiyat dünyası bu ve buna benzer kurguları tanımlamak için “Kafkaesk” (Kafkavari) tabirini kullanır. Karmaşık ve sinir bozucu olayları tanımlamak için dile girmiştir. Bürokrasinin ördüğü labirentlerin arasında sıkışıp kalan insanlar gibi.

Kafka Prag’da sigorta memurluğu yaptığı dönemlerde bürokrasideki yozlaşmaya şahit olmuştur. Yazdığı öyküler genellikle kendi deneyimlerine dayanır. “Poseidon” hikâyesindeki Antik Yunan Tanrısı bürokrasiye öylesine tutsak olmuştur ki denizaltı ülkesini keşfedecek vakti olmamıştır. İroniktir ki modern bürokrasiyle bir Tanrının bile başa çıkamaz. Kimseyi bu göreve layık görmediği için de işi devredemeyen Tanrı çıkmazdadır. Kafka’nın Poseidon’u egosunun kurbanıdır. Bu kısa öykü “Kafkaesk” tabirinin gerekliliklerini karşılar. Kafka’nın öykülerinde sadece bürokrasinin saçmalığı değil, karakterlerin bu saçmalığa gösterdiği tepkiler de öne çıkar. Sıklıkla döngüsel muhakemeye esir düşerler.

Kafka’nın meşhur hikâyesi “Metamorfoz”u ele alalım. Gregor Samsa bir sabah uyandığında kendini bir böceğe dönüşmüş bulur. En büyük endişesi işe vaktinde gitmektir. Kafka’ya ilham veren sadece iş yerinin otorite alanı değildi. Başkahramanlarının iç çatışmaları ve mücadelesiydi. Günümüz dünyasında da Kafkaesk olanı fark etmek kolay. Hayatımızın her alanında ciddi sonuçları olan, karmaşıklaşarak içinde çıkılmaz hâle gelen yönetim sistemlerine bel bağlıyoruz. Her sözümüzün, görmediğimiz kimseler tarafından bilmediğimiz kurallara göre yargılandığını görüyoruz.


Kitap365.com, web sitemizde en iyi deneyimi yaşamanızı sağlamak için çerezleri kullanır. Daha fazla bilgi için tıklayın