HALEP’İN YOK OLUŞU; ÜÇ NESLE YAYILAN UTANÇ DUYGUSU

Çeşitli sebeplerden birçok hayal kırıklığına uğramış, tükenmiş, mahvolmuş insan hikayesinden bahsedilirken kimse yeryüzündeki herhangi bir şehrin, özellikle de içine doğduğu, yaşadığı şehrin bitişinden, harabeye dönüşmesinden bahsetmek istemez. Halep’ten çok güzel günleri geride kalmış, eski günlerinin hikayesi özlemle anılan bir şehir olarak bahsetmek istemezdim. Kadim uygarlıkların, masal diyarlarının şehri Halep. Halep Arapça dilinde ve bazı Sami dillerinde “süt veren” anlamına gelmekte. Bu nitelemeyi anlatılan hikâyeyi besleyen, büyüten anlamında kullanabilir veya sütün yılanlar üzerindeki çekim gücünün hikayesi olarak da algılayabilirsiniz. Halep size hangi hikâyeyi çağrıştırıyor?

Bu Şehrin Mutfaklarında Bıçak Yok, “Sözcüklerin silahları durduramayacağını biliyorum, ama sessiz kalmak da utanç verici.” diyen Halid Halife’nin romanı. Ortadoğu’da cereyan eden fakat etkisi tüm dünyaya yayılan, ülkelerin sınır kapılarında, uluslararası sularda yüzbinlerce insanlık dramının yaşanmasına sebebiyet veren Suriye gerçeğinin romanı Bu Şehrin Mutfaklarında Bıçak Yok’da Halep şehri başlı başına bir karakter olarak romanın ana izleğini oluşturmakta. Fakat öncelikle çağdaş Arap Edebiyatı’nın önemli temsilcilerinden Halid Halife’den bahsetmek gerekiyor. Bizlerin ilk kez okuma fırsatı bulduğu Halid Halife, Bu Şehrin Mutfaklarında Bıçak Yok ile 2013 yılı Necib Mahfuz Kitap ödülünü aldı. Çok içerden duygularla yazılmış bir roman ile karşı karşıyayız ve bu yüzden bu kadar yakınımızda cereyan eden şehir yağması ve insanlık dramlarıyla ilgili hiçbir şey bilmiyor oluşumuzun dağılmışlığı ile okumaya başlıyoruz romanı.

Öncelikle şunu yazmalıyım; politik, dini ve cinsel zorbalığın baskısı altında yaşayan Suriyeli bir ailenin üç nesle yayılan utanç duygusunun hikayesi her satırıyla insanlığımızı sorgulamamamıza sebebiyet veriyor. Gerginden fazla ve gereksiz bir şekilde gündelik meselelerin içinde bu denli debelenirken, yanı başımızda olup biten, tüm dünyanın gözünün içine bu denli girmesine rağmen görünmeyen bir ülkenin, bir şehrin ve insanların dramı ile ilgili ekstra bir kurguya gerek yok. Yıllar içinde ve çok yakın tarihte yıkıcı bir dönüşüme maruz kalan, içine doğdukları şehre ve şehrin eski yaşantısına özlem duyan insanlar için Halep romandaki çok sayıda karakterin başında yer alıyor. Televizyonlardan şahit olduğumuz, analizini yaptığımız şekilde aslında yirmi yıllık değil elli yıllık bir dönemi yansıtan roman Suriye’de yaşanan toplumsal parçalanmayı, yıkılan hayalleri, şiddeti, bastırılan haksızlıkları, acıyı, korkuyu sosyal ve psikolojik derinlikleriyle anlatıyor.

Halid Halife

“Eve giderken, ansızın öldüğünde annemin henüz altmış beşine bile basmadığını anımsadım. İçten içe bu durumdan memnundum; sürekli nefes alamadığından şikâyet edip durduğu göz önüne alınırsa ölümünün on yıl kadar geciktiğini düşünüyordum. Nizar dayım onun bir öğle vakti artık küf tutmuş yatağından kalkıp meçhul birine uzun bir mektup yazmaya başladığını anlatmıştı. Artık kimse için bir anlamı kalmayan geçmiş hakkında uzun sohbetler ettiği eski bir sevgiliye ya da arkadaşa yazdığını düşünmüştük. Fakat annem ömrünün son yıllarında hep o geçmişte yaşıyordu ve bırakmaya da hiç niyeti yoktu.”

Anlatıcımız romanın ilk satırlarını bu şekilde kaleme alıyor. Hikâye boyunca bir şehrin, -Halep’in- geçmişi, geleceğe doğru uzanan hayatlar için parçalanmayı, yok oluşu ve ölümü simgeliyor. Umudun herkes için, hatta nesiller için tamamen yitimine sebebiyet veren bu durum bir noktadan sonra ağıta dönüşüyor. Bunun sebebi daha çok bir ülkenin ve yok olan şehrin savaş halinde olmasından ziyade, barış yapılarak çözülebilecek ve sonlandırılacak dramların, acıların on yıllar boyunca, nesillerden nesillere aktarılacak şekilde sürüyor olması. Halid Hanefi bu gerçeği edebi bir metin vasıtasıyla tüm dünyaya bir kez daha gösteriyor.

Sözcükler silahı durdurmuyor belki, evet, fakat siyasi söylemler, politika, sonucunda ortasına düşülen savaşın gücünün, kudretinin yıkıcılığı asla edebi bir metnin gücü, kudreti yerine geçemiyor…


Kitap365.com, web sitemizde en iyi deneyimi yaşamanızı sağlamak için çerezleri kullanır. Daha fazla bilgi için tıklayın