DİLİ TAHRİP ETMEYE ÇALIŞAN BİR KİTAP: TERPİŞTİRİYORDU

Can Semercioğlu

Edebiyatta anti-kahramanların her zaman önemli bir yeri olmuştur. Mevcut düzenin içinde yer bulamayan ve kendi varlığını daima bir fazlalık ya da bir boşluk olarak gören karakterler, toplumun genelinin de aşina olduğu figürlerdir. Hangimiz hayatımızın bir döneminde kendimizi “uyumsuz” hissetmemişizdir ki?

Bu uyumsuzluk Hüseyin Yurtdaş’ın tüm eserlerinde ön planda. Yazarın ilk romanı İhsan, içeriğindeki mizahi öğelerin saldırganlığı da dahil olmak üzere, aslında bir isyan romanı. Ergenlik çağındaki İhsan’ın erişkin bir birey olurken yaşadığı karmaşa ve oluşturduğu tahrip gücünün tuhaflığını anlatan roman, J.D. Salinger’in Çavdar Tarlasında Çocuklar’ı ile türlü paralelliklere sahip.

Yurtdaş’ın ikinci romanı Çöreklenen ise ismiyle müsemma kitaplardan biri. İhsan’daki büyüme hikâyesinin bir versiyonu, yahut alternatif gerçekliği gibi de görülebilecek bu roman, kısa varoluşçu fragmanlar, çalakalem izlenimi yaratan notlar ve isyan bayrağı açan cümlelerden ibaret. Çöreklenen, bu yanıyla tamamen yeraltı edebiyatı hissi veriyor. İçeriği ve referansları itibarıyla da Dostoyevski'nin Yeraltından Notlar’ını hatırlatıyor.

Anti-kahramanlarda dilin uyumsuzluğu

Bu iki kitapla anti-kahramanları anlatısının merkezine yerleştiren Yurtdaş, karakterlerin uyumsuzluğunu üçüncü kitabı Terpiştiriyordu’da dilin uyumsuzluğuna dönüştürüyor. Terpiştiriyordu aslında bir roman hissi verse de içeriği bütünlükten yoksun, fragmanter bir anlatı kitabı. Toplamda 120 fragmandan oluşan bu anlatı alıştığımız dil sisteminin sınırlarının dışında gerçekleşiyor. Başından sonuna kadar ilerlemeyen cümleler, farklı dillerde kullanılan sözcükler, eksiltili paragraflar, noktalama işaretlerinin keyfi kullanımı ya da reddedilmesi Terpiştiriyordu’nun alameti farikalarını oluşturuyor. Yurtdaş, özellikle eski Türkçe’den aldığı sözcüklerle türettiği yeni kelimeleri gündelik dilin bir parçasıymış gibi kullanıyor. 

Terpiştiriyordu’nun her bir paragrafı tahrip edilmişliği temsil ediyor. Kitabın konusu da uyumsuz bir karakterin, bir anti-kahramanın tahrip edilişi, kendi varlığını yiyip bitirmesi üzerine kurulu. Çöreklenen’de bulunan itiraf yapısı Terpiştiriyordu’da da yer alıyor: İlkinde bu itiraf deftere yazılmış bazı notlar biçiminde görünürken, ikincisinde bunun yerini televizyonda itirafa zorlanan bir karakterin, gösteri endüstrisinin kuralları içinde ettiği itiraflar alıyor.

Yitip giden bütünlük hissi

Her paragrafta yer alan kısalık ve düzensizlik ise bir yanıyla kitaptaki bütünlük hissinin kaybolmasına yol açıyor. Okuru kitapta tutan asli unsur hikâye ya da anlatım olmaktan ziyade, bir sonraki fragmanda nasıl bir uyumsuzlukla, dil oyunuyla karşılaşacağına yönelik meraktan başkası değil. Bu merak yer yer hayal kırıklığıyla da sonuçlanıyor. Oldukça kısa olan Terpiştiriyordu’yla empati kurabilmek ve metin üzerine düşünebilmek hiç de kolay değil. 

“Kapanıp açılarak gömülmeler yoksam sen lanethli misin. Hep bu sakallılar garabeti manipülatif köpoğlusu yanına tarama çok iyi olmak ki dadından lakerda mıh ımh soy gel bana öyle dil shishle öp beni öp beni”

Okuru zorlamak ile okura yönelik metin yazmamak arasındaki çizgi, Terpiştiriyordu’da ihlal edilmiş olabilir. Zira İhsan ve Çöreklenen’de var olan bütünlük hissi Terpiştiriyordu’da tamamen kaybolmuş durumda. İhsan’da baştan sonra bir hikâyeye tanık olurken, Çöreklenen’de hikâye yerini fragmanter itiraflara bırakıyor; Terpiştiriyordu ise dilin sınırlarının azamiye çıkarıldığı, konunun ise asgariye düşürüldüğü bir merciye ulaşıyor. 

Yurtdaş’ın hikâye anlamında limit 0’a doğru gittiğini, dil anlamında da limit sonsuza doğru yelken açtığını söylemek yanlış olmaz. Terpiştiriyordu, gücünü yeraltı edebiyatından ve anti-kahramanlardan alıyor ve tahripkâr bir dil kullanarak anlatımda yeni bir alanı zorlamak istiyor. Yurtdaş’ın açacağı yeni alanın sınırlarını netleştirmek için biraz daha zamana, yazarın gelecekteki eserlerine de göz atmaya ihtiyaç var.

Satın almak için tıklayınız.


Kitap365.com, web sitemizde en iyi deneyimi yaşamanızı sağlamak için çerezleri kullanır. Daha fazla bilgi için tıklayın