ÖLÜM VE GENÇ KIZ

SANATIN TARİHİ


Celil Sadık

celilsadk02@gmail.com

Egon Schiele, şüphesiz en iyi dışavurumcu sanatçılardan biridir. Görmüş olduğunuz “Ölüm ve Genç Kız” adlı bu eser de kendi tarzını yansıttığı en güzel örneklerden biridir. 1915 yılında yaptığı bu resim bize hem dışavurumculuğu hem de dönem özelliklerini, işlediği konu bakımından sanat tarihine ne kadar hâkim olduğunu ve nasıl zor bir dönemden geçtiğini gösteriyor.

Aşırı deforme edilmiş, yani anatomik hatları bilinçli şekilde bozulmuş figürler, onun sanatındaki en belirleyici özelliklerinden biridir. Öte yandan deformasyon, içlerindeki sert duyguları bize aktarmak için dışavurumcu sanatçıların kullandıkları bir yöntemdir. Genellikle erotik ve pornografik resimler yapan Schiele, bir dönem pornoculuk suçundan tutuklanmıştır. Onun ağır erotik sanatı böylesine duygu yüklü bir sahneye oldukça yabancıdır aslında. Burada duygu dolu, karamsar, acıklı bir sahne görüyoruz. Genellikle sevişen çiftler, eşcinseller ve hayat kadınları onun resimlerinin ana figürleri iken burada sembolik bir boyuta geçen sanatçı, genç bir kadın ile ölümü bir arada kullanıyor. 

Peki, böyle bir sahneyi işlemek aklına nereden gelmiş olabilir? 

Aslına bakarsanız, doğru soru bu değil. Onu birazdan soracağım. Önce buna cevap verelim: Egon, aslında çok eski bir geleneğin modern bir versiyonunu yaptı. “Ölüm ve Genç Kız” kompozisyonu ortaçağdan, hatta Antik dönemlerden itibaren çok sevilen bir konu olmuştur hep. Mitolojiden ilham alan bu kompozisyon, Hades ve Persephone’nin hikâyesine dayanır. Hades, genç ve güzel Persephone’yi kaçırır ve yeraltına götürür. Bu hikâye ortaçağda da Rönesans döneminde de sıkça işlenir. Ölümün yanında, kollarının arasında gördüğümüz genç kız figürleri gençlik, güzellik ve dirilikleriyle; çürümüş, karanlık ve buruşuk ölümün yanında bir tezatlık, zıtlık oluştururlar. Bu nedenledir ki sözü geçen tema, zıtlıkların çok sevildiği iki akım olan Rönesans ve Barok sanatta sıkça tekrarlanır. 

Asıl sormamız gereken soru Schiele’nin bu temayı hangi amaçla seçtiğidir? Çünkü dışavurumcular, kendi sert ve yürek yakan duygularını tuvale sert fırça darbeleriyle aktarmak isteyen sanatçılardır. Aklına böyle bir sahne gelmiş olabilir, zaten var olan ve sık sık tekrarlanan bir hikâye… Yine de sormak gerekir: Neden bu hikâyeyi tercih etti? Onun için ne anlam ifade ediyordu?

Schiele bu resmi dört yıllık sevgilisi Wally Neuzil’den ayrıldıktan sonra yapmıştır. Schiele pornoculuk ve reşit olmayan kızları alıkoyma gibi suçlarla yakalanıp bir ay hapis yattıktan sonra evlenmeye karar verir. Ancak evleneceği kişi kendi gibi sekse tutkulu ve resimlerinin çoğuna erotik ve pornografik modellik yapan Wally olmayacaktır. Bir başkası ile evlenmesi ve toplum içindeki saygınlığını geri alması gerekmektedir genç sanatçının. Ne var ki aklında başka bir plan vardır; hem başkasıyla evlenmek hem de Wally’i elinde tutmak istemektedir. Ressamın bilmediği, Wally de başkasıyla evlenmeyi düşündüğüdür... Bu durum karşısında Egon’a tamamen ayrılmaktan başka seçenek kalmaz. 

Bu eserde Egon’un yaşadığı umutsuzluğu, kendisini ölüm olarak yansıtmasında görüyoruz: Hapishaneden yeni çıktı. Evlenmesi gerekiyor. Sevgilisini kaybediyor. I. Dünya Savaşı başlamak üzere, dolayısıyla askerliği de yaklaşıyor… Egon için her şey çok karanlık. Bu kasveti, bu iç sıkıntısını eserdeki tonlarla ve aşırı deformasyonla hissediyoruz. 

Ustası Gustav Klimt’in “Kiss - Öpücük” adlı eserine de bir saygı duruşu niteliğinde olan bu kompozisyon, ayrılık acısını “Ölüm ve Genç Kız” teması ile birleştirerek bizlere sunuyor. 

Ressam için bundan sonra işler kısa bir süreliğine iyi gidecek. Orduda geri planda kalmayı başarıp malzemelerden sorumlu olacak. Hatta sonrasında ordudaki yüksek rütbeliler için pornografik resimler yaparak zenginleşecek. Savaş zamanı onun altın çağı olacak. 28 yaşında, karısı Edith Harms hamile kalacak. 

Ne var ki her şey yolunda gidiyorken dönemin salgın hastalığı, Schiele ailesini tamamen yok edecek ve ressamın hikâyesi de son bulacak… 


Kitap365.com, web sitemizde en iyi deneyimi yaşamanızı sağlamak için çerezleri kullanır. Daha fazla bilgi için tıklayın